Pek çok ilde olduğu gibi, Zonguldak adının nereden geldiğine dair birkaç hikâye vardır ve Kültür Bakanlığı’nın anlatımı hiçbirinde karar kılmaz. Kent merkezinin üzerinde durduğu zemin bir zamanlar Üzülmez Deresi’nin ağzındaki bataklıktı.
Birinci açıklama en eski yerleşimdir. Antik çağda Sandraka ya da Sandrake olarak bilinen köy benzeri bir yerleşim burada bulunuyordu ve adını Sandra Deresi’nden — Üzülmez ya da Zonguldak Deresi — alıyordu.
İkinci ve üçüncü açıklama bataklığın kendisine bakar. Bir okumaya göre, bölge sazlıklarla kaplı olduğu için sazlık ya da bataklık anlamına gelen bir sözcük — zonguralık, zunguralık, zongalık, zungalık — zamanla Zonguldak’a dönüştü. İlgili bir varsayım ise adı, sazlıkların ve durgun suların getirdiği sıtma nedeniyle zonklatan, yani sarsan yer sözcüğünden türetir.
