Genel bakış
Mustafa Kemal'i Mayıs 1919'da Samsun'a taşıyan gemi olan Samsun'daki Bandırma vapuru, özgün gemi değil, onun tam ölçülerine göre yapılmış bir müzedir. Özgün çizimlerden 300 günde, 1999'da dönemin Samsun valisinin aldığı bir kararla yapılmış ve büyükşehir belediyesi ile il özel idaresi tarafından yürütülmüştür; 2005'ten beri belediye onun üzerindeki tüm haklara sahiptir ve onu müze olarak işletmektedir.
Özgün gemi, onu ünlü kılan üç günden önce uzun ve sönük bir kariyere sahipti. Temmuz 1878'de Glasgow'da, Paisley'deki Paisley, McIntyre & Co.'nun Phoenix tersanesinde, Londra'da kayıtlı, demir gövdeli, uskurlu bir genel yük ve yolcu gemisi olan Trocadero adıyla denize indirildi. Londra ve Pire'deki sahiplerin elinden geçti ve yıllarca Kymi adıyla yük taşıdı; 12 Aralık 1891'de bir seyir hatası onu Erdek açıklarında kayalıklara oturttu ve tam kayıp olarak silindi, ancak aynı yıl içinde satın alındı, yeniden yüzdürüldü ve Haliç'te onarıldı. 1894'te o günün Osmanlı denizcilik idaresi olan İdare-i Mahsusa'ya geçti ve Osmanlı sularında yük ve yolcu taşıdı; bu kurum 28 Ekim 1910'da Osmanlı Seyrisefain İdaresi adını alınca Bandırma adıyla bir posta vapuru oldu. Birinci Dünya Savaşı'nda nakliye gemisi olarak hizmet verdi ve Ağustos 1915'te Marmara Denizi'nde bir konvoyla seyrederken İngiliz denizaltısı HMS E-14'ün attığı bir torpido ona isabet etmedi. Samsun yolculuğundan sonra posta hizmetine döndü; 1924'te hizmetten çekildi, 1925'te gemi söküm işi yapan İlhami Selçuk Söker'e satıldı ve dört ay içinde Haliç'te parçalandı.
Sicil bilgileri onun ne kadar sıradan bir gemi olduğunu gösterir. 328 gros ve 192 net tondu; 150,1 fit uzunluğunda, 22,4 fit genişliğinde ve 11,4 fit derinliğindeydi, 21 numaralı kızakta yapılmıştı ve Glasgow'daki Hutson & Corbett'in yaptığı, 60 beygir gücünde çift genleşmeli bir buhar makinesiyle çalışıyordu. İlk sahibi Londra'daki Dansey & Robinson firmasıydı. Erdek açıklarında kayalıklara çarptıktan sonra Kaptan Andreadis onu satın alıp karadan kurtardı, bir başka sahibi ona Panderma adını verdi ve 1894'te İstanbul'daki bir İtalyan komisyoncu onun Osmanlı devlet hattına satışını yürüttü.
16 Mayıs 1919 Cuma öğleden sonra Mustafa Kemal Paşa ve kurmaylarıyla birlikte İstanbul'da Galata rıhtımından ayrıldı ve 19 Mayıs Pazartesi sabahı saat sekizde Samsun'daki Tütün İskelesi'ne ulaştı. Üç günlük yolculuğu tek bir kamarada geçirdi ve müzenin merkezi o kamaradır: orada, 1900'lerin başından kalma bir ceviz masa ve sandalyelerin çevresinde Mustafa Kemal Paşa ve dört arkadaşının balmumu figürleriyle bir toplantı canlandırılmıştır; masanın üzerinde ceylan derisine işlenmiş 1910 tarihli bir Karadeniz haritası serilidir. Figürünün karşısındaki pirinç saat, onun karaya ayak bastığı saat için sekize sabitlenmiştir. Duvarda on dokuzuncu yüzyılın sonlarından kalma çift ahizeli bir telefon asılıdır; harita ölçme aletleri ve bir yangın söndürücü de sahnenin parçasıdır.
Gerisi güvertedeki yeşil oklarla izlenir. Geminin orta kısmında köprüüstü yer alır; burada Kaptan İsmail Hakkı Bey, Üsküdarlı Yardımcı Tahsin Bey ve şifre katibi İsmail Bey'in figürleri ile geminin pusulası, hız panosu ve başka aletler vardır. Ön tarafta, Atatürk'ün Savarona yatındaki yatak kamarası örnek alınarak yatak odası olarak döşenmiş, döneme ait ceviz mobilyalar ve onun kullandığı 1930'lardan kalma özgün bir ahşap radyo barındıran bir kamara bulunur. Onun karşısından merdivenler, rehberlerin -- bir tarihçi, bir sanat tarihçisi ve bir arkeolog -- ziyaretçilere malzemeyi anlattığı bir sergi mekânı olan ambara iner.
Asıl sergi, gemiye çıkış yolunun vardığı, döşeme salonu adı verilen kıç kamarada başlar. Önce Mustafa Kemal'in öğrencilik kaydı ve askerî yeteneği, ardından onun Samsun'a sonraki yolculukları resimlerle, sonra da arşiv belgeleri ele alınır: Dokuzuncu Ordu birlikleri müfettişliğine atanması, İstanbul'daki faaliyeti ve Bandırma yolculuğunun kendisi; yazılı görev talimatları, İngiliz vizesi ve karargâhındaki subayları adlandıran belgeler aracılığıyla sergilenir. Samsun'a vardığını bildiren telgraf, Havza, Amasya ve Erzurum yolculuklarına ilişkin belgelerle birlikte gösterilir. Müdürlük, müzenin özellikle Mustafa Kemal'in Samsun'a duyduğu saygı üzerinde durduğunu söylüyor. Belediyenin geminin çevresindeki alanı düzenlemesi on ay sürmüştür.
Gemi, 35.000 metrekarelik bir park ve açık hava müzesi olan Millî Mücadele Parkı'nın içinde yer alır. Müdürlüğün Türkiye'nin en uzun seramik kabartmaları olarak tanımladığı, Gelibolu savaşlarını ve düşmanın İzmir'de denize dökülmesini gösteren kabartmalar; Kurtuluş Savaşı'nda hayatını kaybeden Samsun ve çevre ilçelerden 1.200 kişinin adının yazılı olduğu bir kitabe; millî mücadeleyi anlatan bronz kabartmalar; yedi figürlü bir millî kurtuluş anıtı; ve savaşta kullanılan silahlar -- top, tüfek, bir torpido, deniz mayınları ve uçaksavarlar -- burada yer alır. Giriş ücretlidir; öğrenciler için indirimli tarife vardır.
Ne zaman gidilmeli
- İklim
- Across Samsun as a whole, monthly mean temperatures run from 7.2 °C in February to 23.7 °C in August; the mean stays between 15 and 25 °C in May, June, July, August, September and October; rainfall is heaviest in November (83 mm) and lightest in July (35 mm). Long-term means for 1929-2025 from the Turkish State Meteorological Service (MGM).
Nasıl gidilir
- Ulaşım
- On Bandırma beach in the Canik district, twenty-four kilometres from the airport and six from the coach station. Come by city dolmuş, or by horse carriage along the shore road.
