Genel bakış
Parmaklıklı Türbe de denen Emir Bayındır Kümbeti Ahlat'tadır ve Akkoyunlu beylerinden Emîr Bayındır bin Rüstem'in cenazesini barındırır. Kitabesine göre eşi Şah Selime Hatun tarafından, Ekim veya Kasım 1481'de ölen Bayındır için yaptırılmıştır; Aralık 1488 veya Ocak 1489'da ölen oğlu Muhammed'in cenazesi de buraya gömülmüştür. Kümbette üç mezar vardır ve Bayındır'ın babası Rüstem'in de buraya gömüldüğü söylense de üçüncü mezarın kime ait olduğu bilinmez. Yapıldığında kümbet, küçük bir cami ve bir tekke ile birlikte bir külliyenin parçasıydı.
Kesme taştan örgülü, iki katlıdır: yere gömülü bir mezar odası ve üstünde ziyaretçiler için bir oda. Kare mezar odasının yer üstündeki köşeleri, her biri iki yöne bakan üçgenler oluşturacak şekilde pahlanmıştır; bu da onu on iki kenarlı bir şekle dönüştürür. Üstünde yükselen silindirik ziyaret odası doğuda, batıda ve güneyde açık, geri kalanında kapalıdır ve kapalı kısmın ortasında, kuzeydoğuya bakan giriş bulunur; çift kollu bir taş merdivenle çıkılır, süslemelerle işlenmiştir ve bir portal gibi okunur. Gövdenin açık bölümünde korkuluk boyunca sütunlar ve payeler yer alır, korkuluğun kendisi nişlerle süslüdür. Tepeye yakın, yapıyı çevreleyen kuşaklardan biri kitabeyi taşır. Çatı dışarıdan konik, dairesel ziyaret odasının üzerinde ise bir kubbe gibi okunur; kıble tarafında bir mihrap vardır. Yapının kuzeydoğusunda başlayıp güneydoğuya devam eden bir merdivenle inilen mezar odası kare planlıdır, beşik tonozla örtülüdür ve zemini topraktır.
Kimin yaptığı bilinmiyor. Abdürrahim Şerif Beygu, 1932 tarihli Ahlat Kitabeleri'nde, kümbetin hemen kuzeyindeki Emir Bayındır Camii kitabesindeki Amel Baba Han sözlerine dayanarak ikisini de aynı kişinin yaptığını yazdı. Sanat tarihçisi Zeki Sönmez, caminin görünüşünün sade, kümbetin ise cephelerinin canlı işlendiği ve çok süslemeli olduğu için bunun ilk bakışta mümkün görünmeyebileceğini savunur ve Emir Bayındır Camii'nin, yakında Ahlat Ulu Camii bulunduğu için tekke işlevi gören sade bir yapı olarak inşa edilmiş olması ihtimalini ileri sürer. Mikail Hüseyinov, Leonid Bretanitski ve Abdülvahap Selamzade, 1963 tarihli İstoriya Arhitekturı Azerbaycana'da Bakü'deki Şirvanşahlar Sarayı Divanhane'sinin üslubunu ve tarihini kümbetle karşılaştırdılar ve Baba Can'ın Azerbaycan'dan gelmiş olabileceğini öne sürdüler; bu görüşü Oktay Aslanapa da paylaşır. Sönmez, bu kadar farklı türde mezar mimarisi üreten bir yapı geleneği hâlâ yaşarken başka yerden bir mimarın Ahlat'ta iş alabilmesinin çok zor olacağını ve Baba Can'ı mezar taşı oymacılığından mimariye geçmiş bir Ahlatlı usta saymanın daha sağlam olacağını söyleyerek yanıt verir. Ahlat Selçuklu Mezarlığı'ndaki, Nisan veya Mayıs 1481 tarihli ve yapıcısı olarak Baba Can'ın imzasını taşıyan bir mezar taşı, babasının adını Toman olarak verir.
Yapı birçok kez onarılmış ve yeniden kayda geçirilmiştir ve kayıtlar ne kadar çok şeyin değiştiğini gösterir. 1932'de alt odadaki Bayındır'ın mezarının harap olduğu not edilmişti. Vakıflar Genel Müdürlüğü kümbeti 1965 ve 1971'de restore etti; 1965 çalışmasına ilişkin belge, ziyaret odasının girişine beşer basamaklı çift kollu bir merdivenle çıkıldığını anlatır, oysa bugünkü merdivenin bir yanda altı, öbür yanda dört basamağı vardır; bu, 1965'ten sonra bir zamanda yapılmış bir değişikliktir. 1970'te, tepedeki alemin daha önceki fotoğraflarda görünmediği not edildi. Sonradan, 1913'te ulaşılamaz olarak kaydedilmiş mezar odasına bir merdiven yapıldı; 2002'de ise ziyaret odasına çıkan merdivenin eksik olduğu kaydedildi.
Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu tarafından 23 Temmuz 1981'de anıt olarak tescil edilmiş, statüsü 31 Ocak 1986'da Gayrimenkul Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu tarafından güncellenmiştir. Ankara bölge koruma kurulunun 4 Temmuz 1986 tarihli kararı uyarınca kümbetin ve caminin çevresine duvar örülmüştür. Kümbet, Diyarbakır bölge kurulunun 14 Mayıs 1993 tarihli kararıyla hazırlanan Ahlat koruma amaçlı imar planı çerçevesinde oluşturulan koruma alanına alınmış, aynı kurulun sınırları yeniden çizen 14 Mart 1997 tarihli bir kararı da onu birinci derece koruma alanı içinde bırakmıştır. Vakıflar Genel Müdürlüğü onu 2005'te bir kez daha restore etti.
Ne zaman gidilmeli
- İklim
- Across Bitlis as a whole, monthly mean temperatures run from -4.2 °C in January to 23.1 °C in August; the mean stays between 15 and 25 °C in June, July, August and September; rainfall is heaviest in March (196 mm) and lightest in August (7 mm). Long-term means for 2011-2025 from the Turkish State Meteorological Service (MGM).
