Genel bakış
Güvercinkayası, bugün Mamasın Barajı gölünün içinde kalan, Çatalsu köyü yakınında Melendiz Çayı kıyısındaki yüksek bir kaya kütlesi üzerinde yer alır ve MÖ 5200 ile 4750 arasına tarihlenir. Konumu, bölgedeki eski göç yollarına da hâkimdir.
Kazılar 1996'da başlamıştır ve İstanbul Üniversitesi Prehistorya Anabilim Dalı'ndan Sevil Gülçur yönetiminde uluslararası bir ekip tarafından sürdürülmektedir. Portal, alanı İç Anadolu'da surlu kasaba diye adlandırılabilecek yerleşim türünün bilinen en eski öncüsü olarak tanımlar — buluntuları, Anadolu'daki sonraki şehir modelinin nasıl geliştiğini gösteren, düzgün örgütlenmiş bir köy. Mühürler ve çanak çömleğin bir kısmı, özellikle Doğu Anadolu ve Kuzey Mezopotamya olmak üzere uzak bölgelerle temasa işaret eder.
Zirve platosunu kuzeyden kapatan bir sur, köyü iç kale ile aşağı yerleşime ayırır. Büyük bir yangınla son bulan iç kale evleri, aşağıdakilerden daha büyüktür ve içerdikleri bakımından daha zengindir. Mimari, yapılmadan önce planlanmıştır ve modern bir sıra eve benzer: 20 ile 30 metrekarelik dar, uzun tek odalı evler, sokaklarla ayrılmış bloklar hâlinde, kayanın doğal biçimine uydurulmuş, duvarlarını paylaşan ve her birinin arkasında bir ailenin tahılı için depo odası bulunan evler.
Zirveyi teras ve yamaç evlerinden ayıran, ikiz kuleli sur, burada toplumsal ayrışmanın başladığının somut işaretidir. Platoyu güneyden ve batıdan kapatan dik kaya doğal bir savunma görevi görmüştür. Ekonomi tarıma ve hayvancılığa dayanıyordu; başlıca ürünler buğday ve arpaydı.
Nasıl gidilir
- Ulaşım
- Near Çatalsu village on the shore of the Mamasun reservoir; public transport runs to Çatalsu from central Aksaray at certain hours of the day.
Ne zaman gidilmeli
- İklim
- Across Aksaray as a whole, monthly mean temperatures run from 0.6 °C in January to 23.6 °C in July; the mean stays between 15 and 25 °C in May, June, July, August and September; rainfall is heaviest in December (46 mm) and lightest in August (6 mm). Long-term means for 1929-2025 from the Turkish State Meteorological Service (MGM).
