Kütahya Kalesi: Ziyaret Saatleri

Genel bakış

Bizans imparatorları şehre hâkim yüksek ve sarp bir tepe üzerine bir kale yapmış, kuleler ile tahkim etmiş ve iki sıra surla çevirmiştir.

Kütahya Kalesi, mavi ve kırmızımsı sarp kaya üzerinde, tepeye bir yüzük gibi oturmuş, beş kenarlı, sağlam ve süslü bir yapıdır. Çevresi yaklaşık üç bin metredir. Dört yanı sarp kayayla çevrilidir; hendeği yoktur, ancak surların altındaki arazi uçurum olarak iner. Kalenin kuzeydoğusunda bir Germiyanoğlu eseri olan Kale-i Bâlâ Camii ve bir çeşme bulunur.

Osmanlı yönetimi altında kale, tımarlı muhafız askerlerin gözetimine ve dizdar denilen bir kale komutanının emrine verilmiş, kale alanı ise topçu, lağımcı ve cebeci askerlerine konut olarak tahsis edilmiştir. Kalede 119 tımarlı muhafız vardı; savaşlar uzayıp askere şiddetle ihtiyaç duyulduğunda bir kısmı sefere gider, geri kalanı kaleyi korumak için kalırdı. Dizdarlık görevi genellikle sarayda hizmet etmiş ve emekliliğini hak etmiş kişilere verilirdi. Dizdar, muhafız tımarının yanı sıra ocaklık adı altında, çocuklarına ve torunlarına geçen bazı topraklara da sahipti; padişah fermanıyla atanır ve bu toprağın yanı sıra Kütahya cizye gelirlerinden günlük bir ödenek alırdı. Altıntaş ilçesinin Karaağaç ve diğer köylerinden 7.600 akçelik bir tımar dizdarlığa aitti. Dizdarın yanı sıra bir kale kethüdası, bir topçubaşı, bir cebecibaşı, bir zindancı ve bir kapıcı vardı.

IV. Mehmed döneminde başlayan ve on altı yıl süren uzun savaşta askerî kaynaklar tükenmiş ve kaleyi koruyan askerlerin de cepheye gönderilmesi gerekli görülmüştür. Bu uygulama sonradan bırakılmış, yerine sabit bir bedel alınması getirilmiştir: 1698'in başındaki bir ferman, her adamın yerine bir levend göndermesini ya da onun yerine otuz kuruş ödemesini emretmiş, bu miktar sonradan ona indirilmiştir. 1804 tarihli bir fermanla kale askerleri Nizam-ı Cedid teşkilatının Üsküdar ocağına bağlanmıştır.

Kalede ayrıca bir hapishane vardı ve Kütahya ile çevresinden ve başka yerlerden ferman üzerine gönderilen suçlular burada hapsedilirdi. İsyan edenler boğdurulur, halka bir işaret olarak kaleden top atılırdı. Devlete çok sıkıntı çıkaran Gediz voyvodası Nasuhzâde Nasuh'un oğlu ve kardeşi, Anadolu valisi Alâeddin Paşa'nın emriyle elli adam nöbetçi tutularak Kütahya Kalesi'nde hapsedilmiştir.

Kale yılda en az bir kez Anadolu valisi tarafından denetlenirdi.

Denetim bir gözden geçirme kadar bir hesap görmeydi de. Anadolu valisi muhafız, mahkûm, top ve cephane sayısını yazdırır ve gerektiğinde sorumlu kişileri hesaba çekerdi. Kalede iki cephane ve iki top mevzii vardı ve 1817'de içinde havan topları ve havanlar dahil on yedi parça bulunuyordu. Toplardan ikisi, güneydoğuda ve kuzeydoğuda olanlar, Ramazan ayında hâlâ kullanılır.

Yerleşim üçe ayrılır ve bunu bilmek yokuşu çıkarken işe yarar. Aşağı Hisar denilen bölüm II. Mehmed zamanında eklenmiştir ve daha aşağıda yer alır; kapısının önündeki nöbetçi yerlerinden tüm şehir görülebilirdi. İkinci bir kapı güney tarafta Sultanbağı'na doğru açılırdı ve doğuya bakan üçüncü bir kapı aşağı kaleye iniyordu. İç kale, batı ucunda küçük, dört köşeli bir kaleydi; batı yanında küçük bir kapısı vardı ve ahşap kanatları demirle değil manda derisiyle kaplıydı. Bu kapının içinde iki su sarnıcı, bir cami, dizdar, imam, müezzin ve kethüda için evler, iki buğday ambarı ve sekiz konut vardı — başka hiçbir şey yoktu; bu yüzden kaynak ona tamamen boş bir kale der.

Kalenin kalabalık günlerinden gelen bir tartışma onunla birlikte günümüze ulaşmıştır. Kütahya Kalesi büyük ve insan dolu olduğu için kasaplar satışa buradan başlardı ve aşağı şehre indiklerinde ellerindeki ciğer tükenmiş olurdu; aşağı şehrin halkı uzun süre hiç koyun ciğeri bulamamıştır. Bu yüzden aşağı şehir ile kale arasında büyük kavgalar çıkmış, sonunda aşağı şehrin kasaplardan payını almasını sağlamak için bir ferman yazılmıştır.

Ne zaman gidilmeli

İklim: Across Kütahya as a whole, monthly mean temperatures run from 0.5 °C in January to 20.9 °C in August; the mean stays between 15 and 25 °C in June, July, August and September; rainfall is heaviest in December (76 mm) and lightest in August (18 mm). Long-term means for 1929-2025 from the Turkish State Meteorological Service (MGM).Kontrol: 22 Eylül 2026