Genel bakış
Satala, Gümüşhane'nin Kelkit ilçesine bağlı Sadak köyünde, Mese İçi dağlarının doğu yamaçlarında, doğu Anadolu'dan Karadeniz'e giden yolun üzerinde yer alır; Antiokheia, Kapadokya ve Trabzon'u birbirine bağlayan bir kavşaktı. Bu konum onu Roma'nın Pers akınlarına karşı ileri karakolu, Fırat sınırını koruyan bir garnizon ve doğudaki imparatorluk seferlerinin başlıca askerî üssü yaptı. Roma'nın Avrupa, Afrika ve Asya'da bulundurduğu otuz lejyon üssünden yalnızca dördü Anadolu'daydı: Zeugma, Samsat, Malatya ve Satala. Traianus buraya MS 117'de geldi.
Garnizon yüzyıllar boyunca el değiştirdi. XVI. Flavia Firma Lejyonu, MS 75'te Vespasianus tarafından Satala'ya yerleştirildi, daha sonra Hadrianus tarafından Samosata'ya taşındı; yine de lejyon varlığı dördüncü yüzyıla kadar sürdü. XV. Apollinaris Lejyonu ilk yenilgisini burada, MS 256'da I. Şapur komutasındaki Sasani ordusuna karşı aldı ve kent yaklaşık iki yıl Sasani denetiminde kaldı. İmparatorluk ikiye bölündükten sonra Satala, Bizans döneminde de askerî önemini korudu: Persler MS 529'da doğu sınırını geçtiğinde imparator kaleyi yeniden yaptırdı ve bugün ayakta olanların çoğu bu yeniden inşadan kalmadır. Kentin, yedinci yüzyıldaki Arap akınlarına kadar askerî rolünü koruduğu düşünülüyor. Geç antik dönemde piskoposluk merkezi oldu ve 1256'ya kadar da öyle kaldı.
Ziyaretçilerin ne bekleyeceklerini bilmesi gerekir: antik kentin büyük bölümü bugünkü köyün altında kalmıştır ve sur hattının büyük kısmı şimdi günümüz evlerinin altındadır. Görülebilenler birkaç mezar stelinden, bir hamamdan, su kemerinden ve sur duvarlarının izinden ibarettir. Yerleşim, surlarla çevrili düzensiz bir dikdörtgen oluşturuyordu. Kale 15,7 hektarlık bir alanı kaplar; görünen duvarları ciddi biçimde hasar görmüştür ama aralıklarla dizilmiş kuleler seçilebilir, ana sur hattının önünde muhtemelen bir dış sur vardı ve doğuda ayrı bir kapı açılır — içte moloz taş, dış yüzlerde kesme taş kullanılmıştır. Bunun ötesinde su kemeri ya da kilise kalıntıları, bir sarnıç, bir hamam yapısı ve mozaikler kaydedilmiştir; buluntular geniş bir alana dağılmıştır, bu yüzden kentin sınırları belirlenememiştir.
Satala'ya su getiren su kemerinin kırk yedi gözlü olduğu söylenir; bugün yalnızca bir parçası ayaktadır. Bakanlık Satala'yı üçüncü derece korunan alan olarak belirlemiştir.
Alan, Kelkit'in güneydoğusunda, Kelkit'e 28 kilometre, Gümüşhane'ye 99 kilometre uzaklıktadır; Erzincan ana yolundan sola dönüp yaklaşık on kilometre devam edilerek ulaşılır.
Ne zaman gidilmeli
- İklim
- Across Gümüşhane as a whole, monthly mean temperatures run from -1.7 °C in January to 20.3 °C in August; the mean stays between 15 and 25 °C in June, July, August and September; rainfall is heaviest in May (70 mm) and lightest in August (14 mm). Long-term means for 1961-2025 from the Turkish State Meteorological Service (MGM).
Nasıl gidilir
- Ulaşım
- Twenty-eight kilometres from the district centre and ninety-nine from the provincial centre. Turn left off the main Erzincan route and follow about ten kilometres.
