Rize hakkında yazılı tarihten önce bilinenler sınırlıdır. Adı açıklayan birkaç efsane vardır ama hiçbiri kesinleşmemiştir. MÖ ikinci binyılın başında burada çiftçilik ve hayvancılıkla geçinen topluluklar vardı; ilin yazılı tarihi ise MÖ 7. yüzyılda Miletoslu denizcilerin bu kıyı boyunca yaptığı yolculuklarla başlar.
Bundan sonra akınlar sırayla geldi — Kimmer, Med, Pers — ve MÖ 180’de kral Pharnakes bölgeyi aldı. Partlar MÖ 1. yüzyılda burayı elinde tuttu ve Roma MS 10’da devraldı.
Karadeniz ile İran arasındaki ticaret yolu üzerinde bulunması Rize’yi uğrunda savaşılmaya değer kıldı ve Bizans ile Sasaniler arasında birkaç kez el değiştirdi. 1071’deki Malazgirt’ten sonra Selçuklulara geçti, Birinci Haçlı Seferi’nden sonra Bizans yönetimine döndü ve 1204’ten itibaren Trabzon İmparatorluğu’na bağlandı. Osmanlı yönetimi 1461’de, II. Mehmed döneminde başladı.
