Genel bakış
Diyarbakır surları, Sur ilçesindeki eski kenti çevreler ve yaklaşık beş kilometre çevreli bir oval oluşturur. Çin Seddi'nden sonra dünyanın en uzun, en geniş ve en sağlam yapılmış savunma surları arasında sayılırlar. Sur çemberi iki bölümden oluşur: iç kale ve dış sur. Dört kapı açılır: kuzeyde Harput Kapısı olarak da anılan Dağ Kapı; batıda Roma Kapısı denen Urfa Kapı; güneyde Tell Kapısı denen Mardin Kapı; doğuda Dicle ya da Su Kapısı denen Yeni Kapı. UNESCO alanı 2000'de Geçici Liste'ye almış, 2015'te Dünya Mirası olarak tescil etmiştir.
Surları ilk kimin ve ne zaman yaptığı bilinmemektedir. İç kalenin kentin ilk yerleşimi olduğu düşünülür. Roma öncesi dönem için kaynaklar az şey söyler: Hurrilerin MÖ 2000 dolaylarında bölgede yaşadığını ve kentlerinin surlu olduğunu, eski surun MÖ dokuzuncu yüzyılda, alanın Bit-Zamani'nin başkenti olduğu dönemde onarıldığını. Üç ayrı anlatı, Roma'nın surlardaki çalışmalarını MS 330–338 ve 349 yıllarına yerleştirir. Sonraki yapıcılar Romalıların bırakmadığı yerlerde adlarını bırakmıştır: sur çemberinin en çarpıcı kısımlarının büyük bölümü on birinci ile on üçüncü yüzyılların Selçuklu ve Artuklu işidir.
Temel malzeme, bölgenin siyah volkanik taşı olan bazalttır; tuğla ve harçla birlikte kullanılmış, oranlar dönemden döneme değişmiştir. Araziyi izleyecek biçimde yapılan surlar 10 ila 12 metre yüksekliğinde ve 3 ila 5 metre kalınlığındadır. Surlarla çevrili alan kuzeyden güneye yaklaşık 1.040, doğudan batıya 1.400 metre ölçüsündedir. Sur boyunca seksen iki kule sıralanır; çoğunlukla yarım daire ya da çokgen biçimlidir, ancak Dicle vadisine bakan kesimdekiler çoğunlukla karedir. Her kulenin içinde, kapının yanındaki bir merdiven sur yoluna çıkar; kuleler genellikle iki, ya da üç ila dört katlıdır ve kubbeler, kemerler ve tonozlarla örtülüdür.
Birkaç kuleyi ayrıca anmak gerekir. Sur çemberinin en heybetlilerinden olan Evli Beden ya da Benusen Kulesi zengin Artuklu kitabeleri ve süslemeleri taşır; Artuklu hükümdarı Melik Salih için 1208'de mimar Cafer oğlu İbrahim tarafından yapılmıştır ve özgün basamaklı payanda kaidesinde kendi kitabeleri vardır. Silindirik ve tümüyle kesme bazalttan yapılmış Yedi Kardeş Kulesi aynı yıl aynı hükümdar için mimar İbrahim oğlu Yahya tarafından tamamlanmış; Selçukluların çift başlı kartalı, aslanlar ve kitabelerle işlenmiştir. Ona bitişik Nur Kulesi, Selçuklu hükümdarı Melikşah için 1089'da yükseltilmiş; koşan atlar, aslanlar ve kadın ile geyik figürleriyle işlenmiştir. Selçuklu Kulesi ise 1088'de Melikşah'ın kendi hesabına, Urfalı Selame oğlu Muhammed adlı yapı ustası tarafından yapılmıştır.
Keçi Burcu, surların en büyük ve en eski kulesidir ve planı diğerlerinden farklıdır: on bir kemer, iki kat ve içeride sütunlardan çıkan kemerlerin taşıdığı tuğla tonozlarla örtülü üç nefli bir salon. Bizans döneminde farklı bir işlevle, Şemsi Tapınağı olarak hizmet verdiği bilinir. Yapım tarihi bilinmemektedir; Mervaniler tarafından 1223'te onarılmıştır. 1978'de restore edilen Dağ Kapı kuleleri şimdi bir turizm bürosuna ve bir devlet güzel sanatlar galerisine ev sahipliği yapar; doğu ve batı yüzleri süsleme ve hayvan figürleriyle işlenmiştir; kapının dış yüzü bir avlu duvarıyla kapatılmıştır, bu nedenle burası artık kente girişin bir yolu değildir.
Surlarda gözle görülür hasar vardır. Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı alan yönetimi tarafından hazırlanan bir durum raporu, 2015–16'da Sur'daki çatışmalar sırasında verilen zararları kaydetmiştir: bayrak direklerini sabitlemek için Yenikapı'ya, Keçi Burcu'na ve 63 numaralı kuleye dökülen beton; Mervani Keçi Burcu'na kurulan ve atık hattı bir oluğa bağlanarak lağım suyunun kule duvarından akmasına yol açan seyyar tuvalet; surların ve kapıların güvenlik noktası olarak kullanıldığı yerlerde ısınmak için yakılan ateşlerin taşta bıraktığı is; bilimsel kurulun onayı alınmadan kuleler arasındaki boşluklara yerleştirilen beton bloklar. Dağ Kapı kuleleri daha yavaş bir hasar gösterir: dış yüzlerin döşeli avluyla birleştiği en alttaki 60 ila 70 santimetrede yükselen nem tuz kristalleşmesine, renk bozulmasına, yüzey kaybına ve çatlamaya yol açmıştır; doğu yanı onarılmış olsa da batı yanında ciddi yapısal sorunlar vardır.
Ne zaman gidilmeli
- İklim
- Across Diyarbakır as a whole, monthly mean temperatures run from 1.8 °C in January to 31 °C in July; the mean stays between 15 and 25 °C in May and October; rainfall is heaviest in December (70 mm) and lightest in August (1 mm). Long-term means for 1929-2025 from the Turkish State Meteorological Service (MGM).
Nasıl gidilir
- Ulaşım
- It can be reached by city public transport.
