Kültür Bakanlığı Büyük Menderes havzasına Medeniyetler Vadisi der ve bu ad hak edilmiştir: yerleşime elverişli bir iklim ve verimli toprakla vadi tarihin her döneminde yaşanmıştır. Peschlow’un Beşparmak Dağları’nda bulduğu kaya resimleri kültürel kaydını on bin yıl geriye götürür ve İzmir, Denizli ile Muğla yollarının kavşağında bulunan Aydın bu kayıtta özel bir yere sahiptir.
İl genelinde tarih öncesi höyükler ve yerleşimler belirlenmiştir. En önemlisi, Dedekuyusu adıyla da bilinen ve şimdi belediye sınırları içinde kalan Deştepe’dir; çanak çömlek buluntuları yerleşimi yaklaşık MÖ 4500’e tarihler. Bölgeye ilişkin ilk yazılı anmalar Hititçedir ve araştırmacılar bu kayıtları yerdeki alanlarla karşılaştırarak Apasa’yı Efes’le, Milavanda’yı Milet’le, Pariyana’yı Priene’yle, İlyalanda’yı Alinda’yla ve Waliwanda’yı Alabanda’yla eşleştirir.
