Tarih öncesi Kars hakkında bilinenler, bir adamın saha çalışmasıyla başlar. 1941 ve 1942’de yedek subay olarak buraya atanan İsmail Kılıç Kökten, bu süreyi ili araştırarak geçirdi ve çalışması, komşu bölgelerde olduğu gibi Kars bölgesinin kültürel tarihinin de Alt Paleolitik’e uzandığını ortaya koydu. O dönemin avcı-toplayıcılarının bıraktığı buluntular, dünyanın en eski kültürlerinden birini bu manzaraya yerleştirir.
Alt Paleolitik malzemenin çoğu el baltalarıdır. Susuz ilçesindeki Cilavuz Çayı düzlüklerinden ve Kars platosundan Şel ve Aşöl tipleri çıktı; Ağzıaçık Çayı’nın batısındaki düzlüklerden, oval, iki yüzü ince işlenmiş ve ucu hafif kırık bir Aşöl balta daha geldi; bir tane daha Ani çevresinde bulundu; ve Yazılıkaya’nın yaklaşık altı kilometre güneyindeki Tombultepe yamaçlarında Şel el baltaları ve volkanik kayadan yapılmış büyük yongalar vardı.
